Η εβδομάδα που πέρασε σηματοδοτεί μια βαθιά αλλαγή στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την αμοιβαία εμπιστοσύνη να δοκιμάζεται ανοιχτά.
Η τελευταία εβδομάδα δεν αποτέλεσε απλώς μία ακόμη δύσκολη περίοδο στις διατλαντικές σχέσεις. Όπως όλα δείχνουν, εξελίσσεται σε σημείο καμπής για τις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, στην Ευρώπη κυριάρχησε η αίσθηση ότι οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν πλέον την ΕΕ ως αυτονόητο και σταθερό στρατηγικό σύμμαχο. Η αλλαγή αυτή αποδίδεται άμεσα στη στάση της αμερικανικής διοίκησης υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
Όπως επισημαίνει στο CNN Greece ο πολιτικός επιστήμονας και διεθνολόγος Θεόδωρος Τσίκας, οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονται ότι στη σημερινή αμερικανική πολιτική «όσα λέγονται, εννοούνται». Το αποτέλεσμα είναι μια διατλαντική σχέση που δεν διαλύεται, αλλά μεταβάλλεται σε βάθος.
Σύμφωνα με τον ίδιο, το ουσιαστικό διακύβευμα δεν είναι οι δηλώσεις ή οι απειλές για δασμούς. Είναι η απώλεια της εμπιστοσύνης, που επί δεκαετίες αποτελούσε το θεμέλιο της συμμαχίας ΗΠΑ – Ευρώπης. Όπως σημειώνει, στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στα τέλη της προηγούμενης χρονιάς, η Ευρώπη εμφανίζεται περισσότερο ως ανταγωνιστής παρά ως σύμμαχος.
Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός έφερε μια πρόσκαιρη εκτόνωση. Η απειλή χρήσης στρατιωτικής βίας για τη Γροιλανδία αποσύρθηκε, όπως και η ανακοίνωση για επιβολή νέων δασμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, κατά τον Θεόδωρο Τσίκκα, πρόκειται για μια τακτική υποχώρηση και όχι για ουσιαστική αλλαγή στρατηγικής. Όπως τονίζει, η συνομιλία του Αμερικανού προέδρου με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δεν αρκεί για να καθησυχάσει τις ευρωπαϊκές ανησυχίες. Ο βασικός λόγος είναι ότι έχει κλονιστεί η εμπιστοσύνη, στοιχείο κρίσιμο για κάθε συμμαχία.
Η κρίση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Για πρώτη φορά τίθεται ανοιχτά το ερώτημα της αξιοπιστίας των ΗΠΑ σε περίπτωση απειλής ευρωπαϊκής χώρας. Παράλληλα, εγείρονται ερωτήματα για το πώς ενδέχεται να ερμηνεύσουν οι αντίπαλοι της Συμμαχίας μια ενδεχόμενη αμερικανική απροθυμία παρέμβασης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, επανέρχεται δυναμικά η συζήτηση για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Όχι ως θεωρητική προσέγγιση, αλλά ως πολιτική ανάγκη. Όπως σημειώνει ο Θεόδωρος Τσίκας, τίθεται πλέον στο τραπέζι η διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής αμυντικής δομής, παράλληλα με το ΝΑΤΟ, καθώς και η επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε πολιτικό, οικονομικό και αμυντικό επίπεδο.
Η κατεύθυνση αυτή, όπως διευκρινίζει, δεν σημαίνει ρήξη με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σημαίνει ενίσχυση της γεωπολιτικής ισχύος και του διεθνούς αποτυπώματος της Ευρώπης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στον οικονομικό τομέα. Ο διεθνολόγος υπογραμμίζει τη σημασία διεθνών συμφωνιών, αντίστοιχων με εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις χώρες της Mercosur, καθώς και τη διεύρυνση συνεργασιών με χώρες όπως η Ινδία, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, η Νότια Κορέα, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία.
Σημειώνεται επίσης ότι η ευρωπαϊκή στάση βρίσκει στήριξη και από χώρες εκτός ΕΕ, όπως η Βρετανία, η Νορβηγία και η Ισλανδία, οι οποίες συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ.
Την ίδια στιγμή, ρωγμές καταγράφονται και στο διεθνές θεσμικό επίπεδο. Όπως υπενθυμίζει ο Θεόδωρος Τσίκας, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε τα βασικά σημεία του σχεδίου Τραμπ για τη Γάζα, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας διεθνούς εποπτικής αρχής, γνωστής ως «Συμβούλιο Ειρήνης».
Ωστόσο, όταν παρουσιάστηκαν οι λεπτομέρειες λειτουργίας του οργάνου, πολλές χώρες εξέφρασαν επιφυλάξεις, καθώς το προτεινόμενο καταστατικό παρέχει στον Αμερικανό πρόεδρο μονομερή δικαιώματα βέτο και διαχείρισης της συμμετοχής κρατών.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα περισσότερα κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζονται αρνητικά στη συμμετοχή τους σε ένα τέτοιο όργανο, με εξαίρεση την Ουγγαρία. Το ενδεχόμενο επαναδιατύπωσης ή περαιτέρω διευκρινίσεων παραμένει ανοιχτό.
